Β. Ελλάδα: Τα έθιμα των Φώτων – Σε ποιες περιοχές αναβιώνουν ήθη, έθιμα και παραδόσεις

Παραμονή και ανήμερα των Θεοφανίων εκτός από την τελετή του Αγιασμού των Υδάτων αναβιώνουν και παραδοσιακά έθιμα σε διάφορες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας. Οι εκδηλώσεις αρχίζουν σήμερα, 5 Ιανουαρίου, Παραμονή των Φώτων, και κορυφώνονται στις 8 Ιανουαρίου, ανήμερα του Άι Γιαννιού.

Στο νομό Θεσσαλονίκης
Στο δήμο Βόλβης, στη Θεσσαλονίκη, ανήμερα των Φώτων πραγματοποιούνται δύο παραδοσιακά έθιμα, οι «Κουδουνοφόροι στον Προφήτη» και τα «Λουγκατζάρια στο Μόδι». Οι Κουδουνοφόροι Αράπηδες μαζί με τους Τσολιάδες, τη Νύφη, τον Παππού και την Μπάμπω εμφανίζονται στους δρόμους του Προφήτη σκορπώντας το κέφι και ξεσηκώνοντας περαστικούς και επισκέπτες. Επίσης ανήμερα των Θεοφανίων στο Μόδι του δήμου Βόλβης αναβιώνουν τα Λουγκατζάρια και μετά τον αγιασμό των υδάτων στο ρέμα του χωριού στήνεται γλέντι όπου το χοιρινό κρέας έχει την τιμητική του.

Στη Χαλκιδική
Στο Παλαιόκαστρο σήμερα, παραμονή, μέχρι την μεγάλη γιορτή των Θεοφανίων, στο Παλαιόκαστρο Χαλκιδικής οι «Φωταροί» με παραδοσιακές φορεσιές, τραγούδια και έθιμα, δίνουν ξεχωριστό χρώμα στην ημέρα.Το δρώμενο αναβιώνει αύριο, Τρίτη 6 Ιανουαρίου, στις 14.00 μ.μ. στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας του Αγίου Αθανασίου, ο Αθλητικός Αναπτυξιακός Σύλλογος Παλαιοκάστρου «Ο ΚΕΡΑΥΝΟΣ», υπό την αιγίδα του δήμου Πολυγύρου. Οι Φωταροί παραμονή των Θεοφανίων λένε τα κάλαντα από σπίτι σε σπίτι, αμέσως μετά τον εσπερινό. Ανήμερα συναντιούνται στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας όπου ο «Βασιλιάς», που έχει ορκιστεί από το προηγούμενο βράδυ, εμφανίζεται συνοδευόμενος από τους Φωταρούς, που φορούν παραδοσιακές φορεσιές. Ξεχωριστή φιγούρα αποτελεί ο μάγειρας, ο οποίος κρατά ένα λουκάνικο δεμένο σε κοντάρι, που οι πιο τολμηροί, εν μέσω χωρών και τραγουδιών, επιχειρούν να το αρπάξουν, δεχόμενοι τα χτυπήματα των «Φωταρών».
Στη Γαλάτιστα αναβιώνει- στην πλατεία Επισμηναγού Ιωάννη Χατζούδη -το έθιμο της «Καμήλας» (φωτ.) και της νύφης κάθε χρόνο, στις 5, 6 και 7 Ιανουαρίου. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, ο Αγάς του χωριού, επί Τουρκοκρατίας, άρπαξε την όμορφη Μανιώ με σκοπό να την κλείσει στο χαρέμι του. Τα παλικάρια της περιοχής, με αρχηγό τον αγαπημένο της, κατασκεύασαν μια καμήλα, κάτω από την οποία κρύφτηκαν, ενώ μασκαρεμένοι περιόδευαν σε όλη την περιοχή αναζητώντας την κοπέλα — και τελικά κατάφεραν να τη σώσουν. Σήμερα, Δευτέρα 5 Ιανουαρίου, στις 15.30 μ.μ. θα γίνει η περιφορά των κουδουνιών και ο στολισμός της «Καμήλας». Αύριο, Τρίτη 6 Ιανουαρίου, στις 11.30 π.μ. θα αναβιώσει το έθιμο της «Καμήλας», ενώ την Τετάρτη 7 Ιανουαρίου στις 11.00 π.μ. θα πραγματοποιηθεί ο γάμος της Μανιώς. «Με σεβασμό στην ιστορία και στην παράδοση του τόπου μας, συνεχίζουμε και φέτος την αναβίωση του εθίμου της «Καμήλας» στη Γαλάτιστα. Πρόκειται για ένα ζωντανό κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, που ενώνει τις γενιές και αναδεικνύει την ταυτότητα της περιοχής μας».δήλωσε ο αντιδήμαρχος Ανθεμούντα Κατάκαλος Σακελλάρης.

Στην Πέλλα
Στην Άρνισσα Πέλλας… ζωντανεύουν ανήμερα των Θεοφανίων, τα «Τζαμαλάρια». Επίκεντρο του εθίμου είναι ο γάμος. Πρωταγωνιστικό ρόλο έχει ένα ζιζάνιο, το «μπουμπάρι», που μπαίνει ανάμεσα στους νεόνυμφους και τους παρενοχλεί, τους προτείνει άλλο ταίρι. Το έθιμο περιλαμβάνει ατελείωτο γλέντι στους δρόμους του χωριού με φαγητό, κρασί και χορό υπό τους ήχους των χάλκινων οργάνων της περιοχής.
Στη Νάουσα ιδιαίτερα εντυπωσιακός είναι ο αγιασμός των αλόγων που τελείται κάθε χρόνο τα Θεοφάνια, στο εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου που βρίσκεται 3 χλμ. έξω από την πόλη.

Στην Καστοριά
Συνεχίζονται τα Ραγκουτσάρια που γιορτάζονται αυτές τις ημέρες και κορυφώνονται στις 8 του μηνός. Οι συμμετέχοντες μεταμφιέζονται σε ζώα ή αλλάζουν φύλλο (οι άνδρες μεταμφιέζονταν σε γυναίκες και οι γυναίκες σε άνδρες). Αμέσως μετά τον Αγιασμό των Υδάτων, τα Ραγκουτσάρια ξεχύνονται κατά μπουλούκια στις γειτονιές της πόλης, τραγουδώντας και χορεύοντας, ενώ οι εκδηλώσεις ολοκληρώνονται με μεγάλη παρέλαση.

Στη Δράμα
Τα χωριά Βώλακας, Καλή Βρύση, Μοναστηράκι, Ξηροπόταμος, Πετρούσα και Πύργοι γίνονται τις μέρες αυτές μέχρι τις 8 Ιανουαρίου, το επίκεντρο θεαματικών παραδοσιακών γιορτασμών με έντονο διονυσιακό χαρακτήρα. Πρωταγωνιστές του δρώμενου οι Αράπηδες (καρναβάλια) τα πρόσωπα τους είναι πασαλειμμένα με καρβουνόσκονη ή σκεπασμένα με μαύρο πανί και είναι ντυμένοι με με μαύρες μακριές κάπες και ψηλές κουκούλες στο κεφάλι με δέρμα κατσίκας, που σκέπαζαν το πρόσωπο, με ανοιγμένες τρύπες για τα μάτια και το στόμα . Στη μέση φορούν βαριά κουδούνια Συμπρωταγωνιστές τους οι Τσολιάδες με την εθνική φορεσιά και τα κορίτσια ή Γκιλίγκες, όπως λέγονται, με τοπική φορεσιά. Όλοι μαζί με λύρες και νταιρέδες γυρίζουν τα σπίτια του χωριού δίνοντας και παίρνοντας ευχές.